27 april 2026 · vwo 2 · vwo leerjaar 2

4 en 5 mei: herdenken én vieren, 81 jaar later

GESCHIEDENIS · BURGERSCHAP · MENTORLES

Lesdoelen

Na deze les kun je uitleggen wat we op 4 mei herdenken en wat we op 5 mei vieren — en waarom de vlag eerst halfstok en daarna in top hangt.
Na deze les kun je uitleggen waarom de verhalen van ooggetuigen belangrijk zijn, en hoe die bewaard blijven nu de oorlog 81 jaar geleden is.
Na deze les kun je met argumenten je mening geven over de vraag: blijft herdenken even belangrijk als de laatste ooggetuigen er niet meer zijn?

Lesplanning

Doelen
Foto van de dag
Uitleg: herdenken, de laatste ooggetuigen en vrijheid vieren
Zelfstandig werken (werkblad op jouw niveau)
Afsluiting: doelen-check en stelling

Uitleg — kernpunten

Foto van de dag: het Nationaal Monument op de Dam

Maandag 4 mei is het hier om 20:00 uur twee minuten stil — net als in heel Nederland.
De koning en koningin leggen een krans bij het Nationaal Monument.
Dit jaar spreekt Lalla Weiss — voor het eerst houdt iemand namens de Sinti- en Romagemeenschap de toespraak op de Dam.

Denkvraag: Twee minuten stilte, met miljoenen mensen tegelijk. Wat kan stilte 'zeggen' wat woorden niet kunnen?

4 mei: wie herdenken we?

Nederland was van 1940 tot 1945 bezet door nazi-Duitsland.
Ruim 100.000 Joodse Nederlanders werden vermoord; ook Sinti en Roma, verzetsmensen en vele anderen kwamen om.
Op 4 mei herdenken we alle Nederlandse oorlogsslachtoffers: uit de Tweede Wereldoorlog én uit oorlogen en vredesmissies daarna.

Denkvraag: We herdenken óók militairen die ná 1945 omkwamen bij vredesmissies. Waarom zou daarvoor gekozen zijn?

81 jaar later: de laatste ooggetuigen

De bevrijding is 81 jaar geleden — wie de oorlog bewust meemaakte, is nu meestal ouder dan 90.
Het thema van dit jaar is “De geschiedenis leren begrijpen”: hoe begrijp je een oorlog die je zelf niet hebt meegemaakt?
Verhalen worden vastgelegd in interviews, films en boeken — vóórdat het te laat is.

Denkvraag: Stel: je mag één vraag stellen aan iemand die de oorlog heeft meegemaakt. Wat vraag je — en waarom juist dat?

5 mei: vrijheid vieren

Op 5 mei 1945 gaven de Duitse troepen in Nederland zich over; in Wageningen werd over de overgave onderhandeld.
In de nacht van 4 op 5 mei wordt daar het bevrijdingsvuur ontstoken; zo'n 2.500 lopers brengen het naar meer dan 100 gemeenten.
Er zijn 14 bevrijdingsfestivals, gratis toegankelijk; de Ambassadeurs van de Vrijheid vliegen er per helikopter langs.

Herdenken in een onrustige wereld

Vrijheid is niet vanzelfsprekend: ook nu is er oorlog in de wereld, bijvoorbeeld in Oekraïne en het Midden-Oosten.
Veel mensen zeggen dat herdenken daardoor juist belangrijker voelt; anderen vinden dat 4 mei vooral over de Tweede Wereldoorlog moet blijven gaan.
Daarover nadenken en erover praten met respect voor elkaar — daar zijn 4 en 5 mei voor bedoeld.

Stelling: “Ook als de laatste ooggetuigen er niet meer zijn, blijft 4 mei net zo belangrijk.”

Quiz met antwoorden

De organisatie van de bevrijdingsfestivals meldt elk jaar ruim 900.000 bezoekers. Wat is de béste reden om kritisch te zijn op dat cijfer?
- A) Festivals zijn nooit zo druk
- B) De organisatie heeft belang bij een hoog cijfer en bezoekers van gratis festivals zijn moeilijk precies te tellen ✓
- C) Bezoekers tellen alleen mee als ze een kaartje kopen
- D) Journalisten mogen geen cijfers van organisaties gebruiken
Welk argument past het best bij iemand die vindt dat 4 mei belangrijk blijft, óók als er straks geen ooggetuigen meer zijn?
- A) Herdenken gaat ook om wat wij nú van de geschiedenis leren, niet alleen om wie erbij was ✓
- B) Zonder ooggetuigen is herdenken niet meer mogelijk
- C) Een vrije dag is altijd fijn voor iedereen
- D) De televisie zendt de herdenking toch wel uit
Waarom legt het Nationaal Comité verhalen van ooggetuigen vast in films en boeken?
- A) Omdat ooggetuigen graag beroemd willen worden
- B) Omdat de verhalen anders verloren gaan als de ooggetuigen er niet meer zijn ✓
- C) Omdat de televisie anders niets kan uitzenden
- D) Omdat dat volgens de wet verplicht is
Waarom hangt de vlag op 4 mei halfstok en op 5 mei in top?
- A) Halfstok toont rouw om de slachtoffers, in top viert de vrijheid ✓
- B) Halfstok is voor militairen, in top voor burgers
- C) Op 4 mei waait het meestal harder dan op 5 mei
- D) Halfstok betekent dat de koning in het land is
Iemand was 10 jaar oud bij de bevrijding in 1945. Hoe oud is deze persoon in 2026?
- A) 81 jaar
- B) 86 jaar
- C) 91 jaar ✓
- D) 96 jaar
Wat gebeurt er op 4 mei om 20:00 uur in heel Nederland?
- A) Het bevrijdingsvuur wordt ontstoken
- B) Het is twee minuten stil voor de oorlogsslachtoffers ✓
- C) Het 5 mei-concert begint
- D) De vlag gaat in top
In 2026 is de bevrijding 81 jaar geleden. In welk jaar werd Nederland bevrijd?
- A) 1940
- B) 1944
- C) 1945 ✓
- D) 1948
Wat is het jaarthema van het Nationaal Comité 4 en 5 mei in 2026?
- A) Vrijheid maak je met elkaar
- B) De geschiedenis leren begrijpen ✓
- C) Leven met oorlog
- D) Vrijheid in verbondenheid

Actuales · actuales.nl/lespakket/4-en-5-mei · Compleet pakket (PowerPoint, werkbladen op drie niveaus, NT2-steun) gratis te downloaden.