4 mei 2026 · vmbo 3 · vmbo leerjaar 3

Azc's en vluchtelingen: wie vangt op, en waar?

AARDRIJKSKUNDE · BURGERSCHAP · MENTORLES

Lesdoelen

Na deze les kun je de begrippen vluchteling, asielzoeker en statushouder uitleggen en uit elkaar houden.
Na deze les kun je met cijfers beschrijven hoe de opvang van asielzoekers in Nederland geregeld is — en waar het knelt.
Na deze les kun je met argumenten een mening geven over de vraag: hoe verdeel je de opvang eerlijk over gemeenten?

Lesplanning

Doelen
Foto van de dag
Uitleg: wie is wie, de cijfers en wie wat beslist
Zelfstandig werken (werkblad op jouw niveau)
Afsluiting: doelen-check en stelling

Uitleg — kernpunten

Foto van de dag: Ter Apel

Bijna iedereen die in Nederland asiel aanvraagt, meldt zich eerst in Ter Apel (Groningen).
Afspraak met de gemeente: maximaal 2.000 mensen per nacht.
Is het voller, dan betaalt opvangorganisatie COA een boete: 50.000 euro per dag.

Denkvraag: Waarom zou het een probleem zijn dat bijna iedereen zich in één dorp moet melden?

Wie is wie? Drie woorden, drie situaties

Vluchteling: iemand die zijn land moest verlaten omdat het daar niet veilig is (oorlog, geweld, vervolging).
Asielzoeker: iemand die in een ander land bescherming (asiel) vraagt en wacht op het besluit.
Statushouder: iemand die mag blijven — met een verblijfsvergunning — en meestal wacht op een woning.

Denkvraag: In het nieuws worden deze woorden vaak door elkaar gehaald. Waarom maakt het uit welk woord je gebruikt?

De cijfers: hoe vol is de opvang?

Januari–maart 2026: bijna 6.000 mensen vroegen voor het eerst asiel aan (CBS).
Dat is 33% méér dan een jaar eerder, maar 20% mínder dan het kwartaal ervoor. Allebei waar!
De opvang zit vol, óók door het woningtekort: ruim 18.000 mensen die al mogen blijven, wachten in de opvang op een huis.

Wie beslist? Politiek en de spreidingswet

De spreidingswet (sinds 2024) verdeelt de opvang over alle 342 gemeenten. Het kabinet houdt de wet voorlopig in stand.
Op 21 april 2026 stemde de Eerste Kamer een pakket strengere asielwetten weg (44 tegen, 31 voor); één wet werd wél aangenomen.
Het kabinet (D66, VVD en CDA) belooft nieuwe voorstellen. Partijen verschillen flink van mening over wat er moet gebeuren.

Denkvraag: Hoe herken je in een nieuwsbericht het verschil tussen een feit en een mening van een partij?

Eerlijk verdelen: wie doet wat?

Ongeveer 7 op de 10 gemeenten halen het afgesproken aantal opvangplekken nog niet (COA, voorjaar 2026).
Sommige gemeenten doen al heel veel: het dorp Ter Apel vangt al jaren bijna alle eerste aanmeldingen op.
Komt er ergens een nieuw azc, dan zie je soms protest en soms juist welkomstacties — allebei komt voor.

Stelling: “Elke gemeente in Nederland moet meedoen aan de opvang van asielzoekers.”

Quiz met antwoorden

Hoe noem je iemand die asiel heeft aangevraagd en wacht op het besluit?
- A) Statushouder
- B) Asielzoeker ✓
- C) Nareiziger
- D) Ontheemde
In Ter Apel mogen maximaal 2.000 mensen slapen. Op een nacht zijn het er 2.150. Hoeveel zijn dat er te veel?
- A) 50
- B) 100
- C) 150 ✓
- D) 350
Sara heeft een verblijfsvergunning, maar woont nog steeds in het azc. Wat is de meest waarschijnlijke reden?
- A) Haar asielaanvraag loopt nog
- B) Er is door het woningtekort nog geen woning voor haar ✓
- C) Ze mag het azc niet verlaten
- D) Ze wacht op een paspoort
Er waren bijna 6.000 eerste asielaanvragen: 33% méér dan een jaar eerder én 20% mínder dan het kwartaal ervoor. Wat klopt?
- A) Alleen de stijging klopt
- B) Alleen de daling klopt
- C) Beide kloppen: ze vergelijken met een ander moment ✓
- D) Beide kloppen niet: de cijfers spreken elkaar tegen
“Elke gemeente moet meedoen aan de opvang.” Waarom is dit een mening en geen feit?
- A) Omdat het over de toekomst gaat
- B) Omdat het een standpunt over beleid is waarover je van mening kunt verschillen ✓
- C) Omdat het CBS dit niet heeft gemeten
- D) Omdat het al in de wet staat
Waarom wordt het extra druk in Ter Apel als andere gemeenten te weinig opvangplekken hebben?
- A) Asielzoekers kiezen zelf het liefst voor Ter Apel
- B) Nieuwe aanmeldingen komen daar binnen, maar mensen kunnen niet doorstromen naar plekken elders ✓
- C) Ter Apel krijgt dan extra geld van het Rijk
- D) De IND beslist dan sneller over aanvragen
Het COA betaalt 50.000 euro boete per dag dat Ter Apel te vol is. Hoeveel boete is dat na 4 dagen?
- A) 100.000 euro
- B) 150.000 euro
- C) 200.000 euro ✓
- D) 250.000 euro
In welke plaats meldt bijna iedereen zich die in Nederland asiel aanvraagt?
- A) Ter Apel ✓
- B) Den Haag
- C) Utrecht
- D) Amsterdam

Actuales · actuales.nl/lespakket/azc-en-vluchtelingen · Compleet pakket (PowerPoint, werkbladen op drie niveaus, NT2-steun) gratis te downloaden.