16 juni 2026 · groep 7 · groep 7
Hoe een grafiek je voor de gek houdt
REKENEN & WISKUNDE · BURGERSCHAP
Lesdoelen
- Na deze les kun je een lijn- of staafgrafiek correct lezen: de assen, de eenheid en een waarde aflezen.
- Na deze les kun je de drie meest voorkomende trucs herkennen waarmee een grafiek misleidt.
- Na deze les kun je met procenten uitrekenen hoeveel iets écht is gestegen of gedaald.
Lesplanning
- Doelen
- Foto van de dag: twee grafieken, dezelfde cijfers
- Uitleg: de assen lezen en de drie trucs
- Zelfstandig werken (werkblad op jouw niveau)
- Afsluiting: doelen-check en stelling
Uitleg — kernpunten
Foto van de dag: twee keer dezelfde cijfers
- Een bedrijf maakte twee grafieken van precies dezelfde winstcijfers.
- De ene lijkt een flauwe stijging, de andere een explosie.
- De cijfers zijn gelijk — alleen het plaatje verschilt.
Denkvraag: Welke van de twee grafieken zou een verkoper kiezen voor zijn reclame?
Eerst goed lezen: de assen
- De x-as (horizontaal) toont meestal de tijd of een categorie.
- De y-as (verticaal) toont de waarde, mét een eenheid (hier: miljoen euro).
- Aflezen: zoek het jaar op de x-as, ga omhoog, lees de waarde op de y-as.
Denkvraag: Lees af: hoeveel winst maakte het bedrijf in 2023, en hoeveel in 2026?
Truc 1: de y-as begint niet bij nul
- De winst steeg van 100 naar 110 miljoen: dat is 10% in drie jaar.
- Begin je de y-as bij 0, dan zie je een flauwe stijging.
- Begin je de y-as bij 98, dan lijkt het bedrag wel verdrievoudigd — terwijl de cijfers gelijk zijn.
Denkvraag: Waarom lijkt een verschil van 10 groot als de as bij 98 begint, maar klein…?
Truc 2 en 3: schaal en selectie
- Truc 2 — ongelijke tijdstappen: zet de jaren níét op gelijke afstand en het verloop vertekent.
- Truc 3 — selectie (cherry-picking): laat alleen het stukje zien dat jouw verhaal steunt.
- Vraag je altijd af: waar begint de as, en welke periode is weggelaten?
Mag dat eigenlijk?
- Een misleidende grafiek liegt niet met cijfers, maar wel met het beeld.
- Je ziet ze in reclame, op social media en soms in het nieuws.
- Wie de assen leest, trapt er niet in.
Stelling: “Een bedrijf mag een grafiek zó tekenen dat zijn product beter lijkt.”
Quiz met antwoorden
- Wat staat meestal op de x-as (horizontaal) van een grafiek?
- A) De waarde
- B) De tijd of een categorie ✓
- C) De eenheid
- D) Het percentage
- Waar hoort een eerlijke y-as te beginnen?
- A) Bij het laagste cijfer
- B) Bij 100
- C) Bij 0 ✓
- D) Maakt niet uit
- De winst ging van 100 naar 110. Hoeveel procent is dat gestegen?
- A) 1%
- B) 10% ✓
- C) 11%
- D) 110%
- Een bedrag daalt van 80 naar 60. Met hoeveel procent?
- A) 20%
- B) 25% ✓
- C) 33%
- D) 75%
- Twee grafieken tonen dezelfde cijfers, maar zien er heel anders uit. Hoe kan dat?
- A) Een van de twee heeft verkeerde cijfers
- B) De assen of de schaal zijn anders gekozen ✓
- C) De ene is nieuwer
- D) Dat kan helemaal niet
- Een grafiek heeft een y-as van 98 tot 112. Wat is hier het risico?
- A) De cijfers kloppen niet
- B) Een klein verschil lijkt heel groot ✓
- C) Je kunt niets aflezen
- D) De x-as klopt niet
- Wat hoort er altijd bij de waarde op de y-as?
- A) Een eenheid, zoals euro of meter ✓
- B) Een kleur
- C) Een jaartal
- D) Een titel
- Wat is ‘cherry-picking’ bij een grafiek?
- A) De grafiek mooi inkleuren
- B) Alleen het gunstige stukje data tonen ✓
- C) De assen omdraaien
- D) De cijfers verzinnen
Actuales · actuales.nl/lespakket/misleidende-grafieken · Compleet pakket (PowerPoint, werkbladen op drie niveaus, NT2-steun) gratis te downloaden.