← Terug naar het pakket
Niveau:groep 5/6groep 7groep 8vmbo 1vmbo 2vmbo 3havo 1havo 2havo 3vwo 1vwo 2vwo 3

16 juni 2026 · vwo 3 · vwo leerjaar 3

Van flesje tot microplastic: de scheikunde van plastic

SCHEIKUNDE · BURGERSCHAP

Lesdoelen

  1. Na deze les kun je scheiden op dichtheid kwantitatief onderbouwen (zinkt/drijft t.o.v. water = 1,0 g/cm³).
  2. Na deze les kun je een recyclingpercentage kritisch wegen: wat telt als 'gerecycled', en waar komt het cijfer vandaan?
  3. Na deze les kun je een massabalans sluiten en een onderzoeksopzet maken om een mengsel te scheiden en te toetsen.

Lesplanning

  1. Doelen
  2. Foto van de dag: het PET-flesje
  3. Uitleg: polymeren, sorteren, recyclen en microplastic
  4. Zelfstandig werken (werkblad op jouw niveau)
  5. Afsluiting: doelen-check en stelling

Uitleg — kernpunten

Foto van de dag: een stof met eigenschappen

  • Plastic is een polymeer uit aardolie: lange ketens, en dus een eindige grondstof.
  • Je scheidt plastic op meetbare stofeigenschappen (dichtheid, magnetisme), niet op het oog.
  • Controlevraag: welke eigenschap gebruik je waarvoor bij het sorteren?

Denkvraag: Waarom is sorteren op een meetbare eigenschap betrouwbaarder dan op kleur of vorm?

Scheiden op dichtheid: de grens bij 1,0

  • Water heeft dichtheid 1,0 g/cm³. Zwaarder zinkt, lichter drijft.
  • PET (1,38) zinkt; PE (0,95) en PP (0,90) drijven — één bak water splitst de stroom al.
  • Controlevraag: hoe scheid je PE (0,95) en PP (0,90), die allebei drijven?

Het recyclingpercentage: een definitiekwestie

  • “37% gerecycled” hangt af van de definitie: telt verbranden mét energieterugwinning mee, of alleen materiaalrecycling?
  • Meet je de input (ingezameld) of de output (echt nieuw materiaal)? Bij sorteren en wassen gaat een deel verloren.
  • Een percentage zonder bron, jaar en definitie is dus betwistbaar.

Denkvraag: Waarom kan hetzelfde afval in twee rapporten een heel ander ‘recyclingpercentage’ krijgen?

Massabalans en eerlijke weergave

  • De verdeling sluit op 100%: 37 + 50 + 13. Van % naar ton: reken de balans door en controleer de som.
  • Deze verdeling is een voorbeeld/richtwaarde — geen hard nationaal cijfer; vraag naar bron en jaar.

Denkvraag: Een land produceert 2 mln ton plastic afval. Klopt de som van de drie deelposten met het totaal?

Onderzoeksopzet: scheid en toets een mengsel

  • Een mengsel van PET, PE en metaal scheid je stap voor stap: eerst magneet, dan dichtheid.
  • Ontwerp het toetsbaar: wat verwacht je bij elke stap, en hoe controleer je of de scheiding is gelukt?

Stelling: “Wat ‘gerecycled’ heet, hangt af van hoe je het meet.”

Quiz met antwoorden

  1. Wat is een polymeer?
    • A) Een metaal
    • B) Een lange keten van kleine bouwstenen ✓
    • C) Een soort glas
    • D) Een gas
  2. Welke dichtheid heeft water?
    • A) 0,1 g/cm³
    • B) 1,0 g/cm³ ✓
    • C) 1,38 g/cm³
    • D) 10 g/cm³
  3. PET heeft dichtheid 1,38 g/cm³. Wat doet het in water?
    • A) Het drijft
    • B) Het zinkt ✓
    • C) Het lost op
    • D) Het verdampt
  4. 37% van 200 ton wordt gerecycld. Hoeveel ton?
    • A) 37 ton
    • B) 74 ton ✓
    • C) 126 ton
    • D) 163 ton
  5. PE (0,95) en PP (0,90) drijven allebei in water. Hoe scheid je ze tóch op dichtheid?
    • A) Met een magneet
    • B) Met een vloeistof met dichtheid tussen 0,90 en 0,95 ✓
    • C) Met een zeef
    • D) Dat kan niet
  6. Een land heeft 2 mln ton afval; 50% wordt verbrand. Hoeveel ton is dat?
    • A) 500.000 ton
    • B) 1 mln ton ✓
    • C) 1,5 mln ton
    • D) 2 mln ton
  7. Waarom kan “37% gerecycled” in twee rapporten verschillen?
    • A) Rekenfouten
    • B) De definitie verschilt: telt energieterugwinning mee, en meet je input of output? ✓
    • C) Plastic verandert
    • D) Cijfers zijn geheim
  8. Waarom telt de massabalans (37+50+13=100) als controle?
    • A) Het is een mooi getal
    • B) Als de deelposten niet optellen tot het totaal, ontbreekt of dubbelt er iets ✓
    • C) Percentages moeten 100 zijn van de wet
    • D) Toeval
  9. Wat maakt scheiden op dichtheid betrouwbaarder dan op het oog?
    • A) Het is sneller
    • B) Het gebruikt een meetbare stofeigenschap i.p.v. een indruk ✓
    • C) Het is goedkoper
    • D) Kleur is verboden
  10. Wat is de kern van een goede scheidingsopzet voor een mengsel?
    • A) Alles tegelijk in water
    • B) Stappen op verschillende eigenschappen (magneet, dan dichtheid) met een controle per stap ✓
    • C) De fabrikant vragen
    • D) Alleen sorteren op kleur

Actuales · actuales.nl/lespakket/plastic-en-recycling · Compleet pakket (PowerPoint, werkbladen op drie niveaus, NT2-steun) gratis te downloaden.