15 juni 2026 · groep 8 · groep 8

Het Zwitserse referendum: mag een land zijn bevolking begrenzen?

BURGERSCHAP · AARDRIJKSKUNDE · REKENEN

Lesdoelen

Na deze les kun je uitleggen hoe directe democratie in Zwitserland werkt: een volksinitiatief, een referendum en de dubbele meerderheid.
Na deze les kun je de uitslag van 14 juni 2026 lezen: het 10-miljoen-voorstel is verworpen — met de percentages erbij.
Na deze les kun je met argumenten vóór en tegen een mening geven over de vraag: mag een land zijn bevolkingsgroei begrenzen?

Lesplanning

Doelen
Foto van de dag
Uitleg: directe democratie, het voorstel en de uitslag
Zelfstandig werken (werkblad op jouw niveau)
Afsluiting: doelen-check en stelling

Uitleg — kernpunten

Foto van de dag: gisteren stemde Zwitserland

Op zondag 14 juni 2026 stemde heel Zwitserland in een referendum.
De grote vraag: mag het land zijn bevolking begrenzen op 10 miljoen?
Het antwoord van de Zwitsers: nee — het voorstel werd verworpen.

Denkvraag: In Nederland stemmen we eens in de paar jaar. Zou jij vaker zelf willen stemmen?

Hoe werkt directe democratie in Zwitserland?

Zwitsers stemmen vier keer per jaar zelf over wetten en voorstellen — dat heet directe democratie.
Met 100.000 handtekeningen kun je een eigen voorstel (een volksinitiatief) op de stemming krijgen.
Een voorstel wordt pas aangenomen bij een dubbele meerderheid: de meeste stemmers én de meeste kantons (deelgebieden) moeten vóór zijn.

Denkvraag: Waarom zou je naast “de meeste mensen” óók “de meeste gebieden” laten meebeslissen?

Waar gaat het over? Het 10-miljoen-voorstel

Zwitserland ligt midden in Europa, maar zit niet in de EU.
Er wonen nu ongeveer 9,1 miljoen mensen; de groei komt vooral door mensen die er komen werken.
Eén partij wilde het inwonertal tot 2050 onder de 10 miljoen houden, met minder immigratie.

Denkvraag: Zwitserland is klein en bergachtig. Hoe kan dat meespelen in dit debat?

De uitslag: voorstel verworpen

Tegen: 54,8% van de stemmers.
Voor: 45,2%.
Opkomst: bijna 59% kwam stemmen.
Ook de meeste kantons waren tegen, dus het voorstel is verworpen.

Denkvraag: 54,8% tegen en 45,2% voor: is dat een grote of een kleine meerderheid? Leg uit.

Voor en tegen: wie heeft gelijk?

VÓÓR een plafond: bescherm de natuur, woningen en voorzieningen tegen te snelle groei.
TEGEN een plafond: bedrijven, ziekenhuizen en horeca vrezen een tekort aan personeel.
Beide kanten hebben een belang — daarom blijven het meningen, geen feiten.

Stelling: “Een land mag zelf bepalen hoeveel mensen er mogen wonen.”

Quiz met antwoorden

In welk land was op 14 juni 2026 het referendum?
- A) Oostenrijk
- B) Zwitserland ✓
- C) Zweden
- D) Slovenië
Waar ging het bekendste voorstel over?
- A) Een hoger minimumloon
- B) De bevolking begrenzen op 10 miljoen ✓
- C) Gratis openbaar vervoer
- D) Een nieuw volkslied
Wat was de uitslag van dat voorstel?
- A) Aangenomen
- B) Verworpen ✓
- C) Uitgesteld
- D) Gelijkspel
Hoe vaak stemmen Zwitsers ongeveer per jaar over voorstellen?
- A) 1 keer
- B) 2 keer
- C) 4 keer ✓
- D) 12 keer
54,8% stemde tegen en 45,2% voor. Hoeveel procentpunt scheelt dat?
- A) 1,6
- B) 9,6 ✓
- C) 10,4
- D) 19,2
Er wonen nu ±9,1 miljoen mensen. Hoeveel ruimte was er nog tot het plafond van 10 miljoen?
- A) ongeveer 0,9 miljoen ✓
- B) ongeveer 1,9 miljoen
- C) ongeveer 9 miljoen
- D) geen ruimte
Wat betekent een “dubbele meerderheid” in Zwitserland?
- A) Twee keer stemmen op één dag
- B) Meerderheid van de stemmers én van de kantons ✓
- C) Meer dan 75% moet voor zijn
- D) De regering plus het volk
Waarom noemen we de standpunten van voor- en tegenstanders “claims”?
- A) Omdat ze altijd onwaar zijn
- B) Omdat beide kanten een belang hebben en hun mening geven ✓
- C) Omdat niemand ze controleert
- D) Omdat ze uit het buitenland komen
Waarom is een uitslag minder “sterk” bij een lage opkomst?
- A) Dan tellen de stemmen dubbel
- B) Dan spreekt een kleiner deel van alle kiezers zich uit ✓
- C) Dan is de uitslag ongeldig
- D) Dan beslist de regering
Wat is een goede reden om vóór én tegen-argumenten te bekijken?
- A) Om sneller te kiezen
- B) Om je eigen mening beter te onderbouwen en niet één kant te geloven ✓
- C) Omdat de leraar dat wil
- D) Om de uitslag te veranderen

Actuales · actuales.nl/lespakket/zwitserland-referendum · Compleet pakket (PowerPoint, werkbladen op drie niveaus, NT2-steun) gratis te downloaden.