15 juni 2026 · vwo 3 · vwo leerjaar 3
Het Zwitserse referendum: mag een land zijn bevolking begrenzen?
BURGERSCHAP · AARDRIJKSKUNDE · REKENEN
Lesdoelen
- Na deze les kun je directe en representatieve democratie tegen elkaar afwegen.
- Na deze les kun je claims kritisch wegen op belang en framing.
- Na deze les kun je een kort betoog schrijven met argument, tegenargument en weerlegging.
Lesplanning
- Doelen
- Foto van de dag
- Uitleg: directe democratie, het voorstel en de uitslag
- Zelfstandig werken (werkblad op jouw niveau)
- Afsluiting: doelen-check en stelling
Uitleg — kernpunten
Foto van de dag: directe democratie
- Zwitserland laat burgers rechtstreeks over wetgeving beslissen — een zeldzaam model.
- Inzet 14 juni 2026: een hard bevolkingsplafond van 10 miljoen.
Denkvraag: Wanneer is een meerderheidsstem over een minderheid wél of niet legitiem?
Directe versus representatieve democratie
- Directe democratie geeft directe zeggenschap, maar vraagt veel van kiezers.
- De dubbele meerderheid beschermt regio's tegen overheersing door bevolkingscentra.
Denkvraag: Welk besluit hoort bij het volk en welk bij gekozen vertegenwoordigers?
Het voorstel: groei en afhankelijkheid
- Een plafond koppelt migratie aan het EU-vrij verkeer: economische verwevenheid als inzet.
- Demografische druk versus arbeidsafhankelijkheid — een structureel dilemma.
Denkvraag: Welke actor heeft welk belang: kiezer, bedrijfsleven, regering, de EU?
Claims, belang en framing
- “Ons land barst uit zijn voegen” versus “dit kost ons werkende handen”: twee frames.
- Een uitslag (54,8% tegen) is een feit; de duiding ervan is een keuze.
Denkvraag: Hoe zou elke kant deze uitslag in zijn eigen voordeel uitleggen?
Stelling: democratie en migratie
- Volkssoevereiniteit versus minderheidsbescherming — een blijvend spanningsveld.
Stelling: “Beslissingen over migratie horen bij gekozen politici, niet bij een referendum.”
Quiz met antwoorden
- Wat is het kernrisico van een referendum over een minderheid?
- A) Te dure organisatie
- B) De meerderheid beslist over rechten van een minderheid ✓
- C) Te lage opkomst
- D) Geen risico
- Waarom beschermt de dubbele meerderheid het federale evenwicht?
- A) Ze versnelt stemmen
- B) Regio's wegen mee naast de bevolkingscentra ✓
- C) Ze verlaagt de opkomst
- D) Ze schaft kantons af
- Waarom is de koppeling aan het EU-vrij verkeer strategisch zwaar?
- A) Vanwege toerisme
- B) Ze raakt economische verwevenheid en verdragen ✓
- C) Vanwege de taal
- D) Geen reden
- “Het land barst uit zijn voegen” — hoe weeg je deze claim?
- A) Als feit overnemen
- B) Als geframede claim met een belang, te toetsen aan data ✓
- C) Negeren
- D) Als grap
- Opkomst 59%, uitslag 54,8% tegen: wat zegt dit over draagvlak?
- A) Unaniem verzet
- B) Nipt, met een aanzienlijke thuisblijvende groep ✓
- C) Ongeldig
- D) Niets
- Wat onderscheidt directe van representatieve democratie hier?
- A) Niets
- B) Wie de uiteindelijke beslissing neemt: kiezer of vertegenwoordiger ✓
- C) De taal
- D) De munt
- Welke partij was de initiatiefnemer van het voorstel?
- A) De groenen
- B) De SVP ✓
- C) De sociaaldemocraten
- D) De regering
- Welk belang verklaart het ‘nee’ van werkgevers het best?
- A) Imago
- B) Afhankelijkheid van arbeidsmigratie ✓
- C) Lagere lonen
- D) Toerisme
- Waarom is de afzender van een impactclaim relevant?
- A) Niet relevant
- B) Een belanghebbende framet selectief ✓
- C) Cijfers liegen nooit
- D) Alleen de datum telt
- Wat is het sterkste element van een 3F-betoog?
- A) Veel emotie
- B) Een onderbouwd weerlegd tegenargument ✓
- C) Een lange inleiding
- D) Een mooie titel
Actuales · actuales.nl/lespakket/zwitserland-referendum · Compleet pakket (PowerPoint, werkbladen op drie niveaus, NT2-steun) gratis te downloaden.