15 juni 2026 · vmbo 3 · vmbo leerjaar 3
Het Zwitserse referendum: mag een land zijn bevolking begrenzen?
BURGERSCHAP · AARDRIJKSKUNDE · REKENEN
Lesdoelen
- Na deze les kun je uitleggen hoe een volksinitiatief en een referendum werken.
- Na deze les kun je de uitslag lezen met de percentages erbij.
- Na deze les kun je benoemen of een uitspraak een feit of een mening is.
Lesplanning
- Doelen
- Foto van de dag
- Uitleg: directe democratie, het voorstel en de uitslag
- Zelfstandig werken (werkblad op jouw niveau)
- Afsluiting: doelen-check en stelling
Uitleg — kernpunten
Foto van de dag: een referendum
- Op 14 juni 2026 hield Zwitserland een referendum: het volk stemt over een voorstel.
- Onderwerp: de bevolking begrenzen op 10 miljoen.
- Uitslag: verworpen — meer mensen stemden tegen.
Denkvraag: Wat is het verschil tussen stemmen op een partij en stemmen over één voorstel?
Hoe werkt directe democratie?
- Met 100.000 handtekeningen komt een voorstel op de stemming.
- Zwitsers stemmen vier keer per jaar zelf over wetten.
- Aannemen vereist een dubbele meerderheid: de meeste stemmers én kantons.
Denkvraag: Waarom laat je naast “de meeste mensen” ook “de meeste gebieden” meebeslissen?
Het 10-miljoen-voorstel
- Zwitserland heeft nu ongeveer 9,1 miljoen inwoners.
- De groei komt vooral door mensen die er komen werken.
- Het plan: tot 2050 onder de 10 miljoen blijven.
Denkvraag: Zwitserland is klein en bergachtig. Hoe kan dat meespelen?
De uitslag: feit en mening
- Feit: 54,8% tegen, 45,2% voor, opkomst bijna 59%.
- Mening: “ons land barst uit zijn voegen” — een claim met een belang.
- Vraag bij elke uitspraak: feit of mening?
Denkvraag: Waarom is “54,8% tegen” een feit en “het land is te vol” een mening?
Voor en tegen + stelling
- VÓÓR: natuur, woningen en voorzieningen beschermen. TEGEN: tekort aan personeel.
Stelling: “Een land mag zelf bepalen hoeveel mensen er mogen wonen.”
Quiz met antwoorden
- Hoeveel handtekeningen zijn nodig voor een volksinitiatief?
- A) 1.000
- B) 10.000
- C) 100.000 ✓
- D) 1 miljoen
- Opkomst was bijna 59%. Kwam dus meer of minder dan de helft stemmen?
- A) Meer ✓
- B) Minder
- C) Precies de helft
- D) Niemand
- “54,8% stemde tegen” — feit of mening?
- A) Mening
- B) Feit ✓
- C) Schatting
- D) Reclame
- “Het land barst uit zijn voegen” — feit of mening?
- A) Feit
- B) Mening/claim ✓
- C) Wet
- D) Bewijs
- Waarom noem je de uitspraak van een partij een ‘claim met belang’?
- A) Partijen liegen altijd
- B) De partij wil je mening sturen ✓
- C) Het is geheim
- D) Het komt uit het buitenland
- Wat betekent ‘dubbele meerderheid’?
- A) Twee keer stemmen
- B) Meerderheid van stemmers én kantons ✓
- C) 75% voor
- D) Regering plus volk
- Een voorstel haalt 51% van de mensen maar weinig kantons. Aangenomen?
- A) Ja, altijd
- B) Nee, het mist de kantonmeerderheid ✓
- C) Alleen in de zomer
- D) Onbekend
- Wat hoort er in een goed onderbouwde mening?
- A) Alleen een gevoel
- B) Een argument met voorbeeld ✓
- C) Alleen een getal
- D) Niets
Actuales · actuales.nl/lespakket/zwitserland-referendum · Compleet pakket (PowerPoint, werkbladen op drie niveaus, NT2-steun) gratis te downloaden.