15 juni 2026 · vwo 2 · vwo leerjaar 2

Het Zwitserse referendum: mag een land zijn bevolking begrenzen?

BURGERSCHAP · AARDRIJKSKUNDE · REKENEN

Lesdoelen

Na deze les kun je directe en representatieve democratie tegen elkaar afwegen.
Na deze les kun je claims kritisch wegen op belang en framing.
Na deze les kun je framing in uitspraken van beide kampen herkennen en benoemen.

Foto van de dag: directe democratie

Zwitserland laat burgers rechtstreeks over wetgeving beslissen — een zeldzaam model.
Inzet 14 juni 2026: een hard bevolkingsplafond van 10 miljoen.

Denkvraag: Wanneer is een meerderheidsstem over een minderheid wél of niet legitiem?

Directe versus representatieve democratie

Directe democratie geeft directe zeggenschap, maar vraagt veel van kiezers.
De dubbele meerderheid beschermt regio's tegen overheersing door bevolkingscentra.

Denkvraag: Welk besluit hoort bij het volk en welk bij gekozen vertegenwoordigers?

Het voorstel: groei en afhankelijkheid

Een plafond koppelt migratie aan het EU-vrij verkeer: economische verwevenheid als inzet.
Demografische druk versus arbeidsafhankelijkheid — een structureel dilemma.

Denkvraag: Welke actor heeft welk belang: kiezer, bedrijfsleven, regering, de EU?

Claims, belang en framing

“Ons land barst uit zijn voegen” versus “dit kost ons werkende handen”: twee frames.
Een uitslag (54,8% tegen) is een feit; de duiding ervan is een keuze.

Denkvraag: Hoe zou elke kant deze uitslag in zijn eigen voordeel uitleggen?

Stelling: meerderheid en minderheid

Een referendum laat de meerderheid beslissen over een minderheid — kans én risico.

Stelling: “Een land mag zelf bepalen hoeveel mensen er mogen wonen.”

Een staafgrafiek waarvan de as niet bij nul begint — effect?
- A) Eerlijker
- B) Het verschil lijkt groter ✓
- C) Geen effect
- D) Meer stemmen
Waarom is “arbeidsmigratie” neutraler dan “ongecontroleerde immigratie”?
- A) Geen verschil
- B) Het tweede frame stuurt sterker op angst ✓
- C) Het eerste is onwaar
- D) Beide zijn cijfers
Welk belang heeft het bedrijfsleven bij ‘nee’?
- A) Mooiere reclame
- B) Voldoende personeel houden ✓
- C) Lagere belasting voor burgers
- D) Geen belang
54,8% tegen van 3.300.000 stemmen ≈ ?
- A) ±1,8 miljoen ✓
- B) ±2,7 miljoen
- C) ±330.000
- D) ±900.000
Waarom is bronkennis nodig bij “het land barst uit zijn voegen”?
- A) Bronnen zijn saai
- B) De afzender heeft een belang bij dat beeld ✓
- C) Het is geheim
- D) Er is geen bron
Wat is de tweede eis naast de volksmeerderheid?
- A) Koninklijke handtekening
- B) Meerderheid van de kantons ✓
- C) EU-toestemming
- D) 75% opkomst
Waarom is de uitslag (54,8%) een feit maar de duiding niet?
- A) Beide zijn feit
- B) Het getal is gemeten; de uitleg is een keuze ✓
- C) Beide zijn mening
- D) Geen van beide telt
Wat vereist een weerlegging in een betoog?
- A) Herhaling
- B) Het tegenargument benoemen én ontkrachten ✓
- C) Een foto
- D) Een grotere letter

Actuales · actuales.nl/lespakket/zwitserland-referendum · Compleet pakket (PowerPoint, werkbladen op drie niveaus, NT2-steun) gratis te downloaden.